Mental Health Note for Loksewa

             Mental Health Easy Note 

               Written By Dilip Yadav 

Part :1 

Mental Health भनेको के हो?

WHO अनुसार, mental health भनेको व्यक्तिले आफ्नो क्षमता पहिचान गर्न सक्ने, जीवनका सामान्य तनाव सामना गर्न सक्ने, उत्पादनशील तथा फलदायी रूपमा काम गर्न सक्ने र आफ्नो समुदायमा योगदान गर्न सक्ने state of well-being हो।

सरल भाषामा, मानसिक स्वास्थ्य भनेको मानसिक रोग नहुनु मात्र होइन। मानसिक रूपमा स्वस्थ व्यक्तिले आफूलाई बुझ्न, तनाव सामना गर्न, दैनिक काम गर्न, अरूसँग स्वस्थ सम्बन्ध राख्न र समाजमा सकारात्मक योगदान गर्न सक्छ।

Example

दुई विद्यार्थी परीक्षामा असफल भए।

पहिलो विद्यार्थी केही समय दुःखी भयो, आफ्नो कमजोरी पहिचान गर्‍यो र फेरि पढ्न सुरु गर्‍यो।

दोस्रो विद्यार्थी अत्यधिक निराश भयो, सबैसँग सम्पर्क बन्द गर्‍यो र दैनिक कामसमेत गर्न नसक्ने भयो।

 पहिलो विद्यार्थीमा healthy coping 

- R – Realize own ability

- C – Cope with normal stress

- W – Work productively

- C – Contribute to community

Mental Health Policy of Nepal

Mental Health Policy → 2053 BS (1997 AD)

. Mental Health का प्रमुख functions

Mental health सँग सम्बन्धित महत्वपूर्ण psychological functions:

- Thinking

- Memory

- Judgment

- Orientation

- Intelligence

- Perception

4. Common Mental Health Problems

नेपालमा प्रमुख mental health problems मा:

- Depression

- Anxiety disorder

- Psychotic disorder

- Epilepsy

- Alcohol use disorder

- Sleep disorder

- Psychosexual disorder

- Emotional disorder

- Intellectual disability

- Suicide

- Neurological disorders

- Head injury तथा brain infection related disorders

- AIDS-related mental problems

5. Warning Signals of Poor Mental Health

Poor mental health का सम्भावित warning signs:

- सधैँ चिन्ता गरिरहनु

- बिना स्पष्ट कारण दुःखी हुनु

- सजिलै रिसाउनु

- Mood बारम्बार परिवर्तन हुनु

- लगातार insomnia हुनु

- Concentration गर्न कठिनाइ हुनु

- मानिसहरूसँग बस्न मन नलाग्नु

- Routine परिवर्तन हुँदा अत्यधिक upset हुनु

- वास्तविक कारण नभए पनि डर लाग्नु

- आफू सधैँ सही र अरू सधैँ गलत ठान्नु

- स्पष्ट physical cause नभएका विभिन्न aches and pains हुनु यी signs मात्रको आधारमा mental illness diagnosis गर्नु हुँदैन। आवश्यक परे medical तथा psychiatric assessment गर्नुपर्छ।

---

6. Mentally Healthy Person का Characteristics

मानसिक रूपमा स्वस्थ व्यक्तिमा:

1. आफूमा comfortable महसुस गर्ने

2. अरूसँग स्वस्थ सम्बन्ध राख्ने

3. जीवनका demands सामना गर्न सक्ने

4. Self-respect हुने

5. आफ्ना shortcomings स्वीकार 

8. Important Psychiatric Terms

Syndrome

Signs and symptoms को समूह जुन प्रायः सँगसँगै देखिन्छ, त्यसलाई syndrome भनिन्छ।

Frustration

व्यक्तिको goal, इच्छा वा आवश्यकता पूरा हुन बाधा आएपछि उत्पन्न हुने मानसिक तनाव वा निराशालाई frustration भनिन्छ।

Example

Goal = पढेर doctor बन्ने

Obstacle = आर्थिक समस्या

Insomnia

पर्याप्त अवसर हुँदाहुँदै पनि निदाउन कठिनाइ हुनु, निद्रा कायम राख्न नसक्नु वा पर्याप्त/गुणस्तरीय निद्रा नहुनुलाई insomnia भनिन्छ।

Attention

कुनै विशेष object, activity वा stimulus मा मनलाई केन्द्रित गर्ने क्षमतालाई attention भनिन्छ।

 Sensation 

Definition

Sense organ वा sensory receptor मा आएको physical stimulus बाट प्राप्त हुने तत्काल sensory experience लाई sensation भनिन्छ।

Example

तपाईंले बरफ छुनुभयो।

चिसो stimulus महसुस गर्नु = Sensation

Perception 

Definition

Sense organ बाट आएको sensory information लाई brain ले interpret गरेर त्यसको अर्थ बुझ्ने प्रक्रिया perception हो।

Example

तपाईंले टाढाबाट आवाज सुन्नुभयो।

आवाज सुन्नु → Sensation

“यो मानिसको आवाज हो” भनेर बुझ्नु → Perception

 Illusion 

वास्तवमा उपस्थित भएको real external stimulus लाई गलत रूपमा interpret गर्नु illusion हो।

Example

डोरी → सर्प देख्नु

डोरी वास्तवमै छ।

तर त्यसलाई सर्प भनेर गलत interpretation गरियो।

Hallucination 

कुनै external stimulus नभए पनि वास्तविक जस्तो sensory experience हुनु hallucination हो।

Example

वरिपरि कोही नभए पनि कसैले आफ्नो नाम बोलाएको आवाज सुन्नु।

Auditory hallucination

Types of Hallucination 

- Auditory – आवाज

- Visual – दृश्य

- Olfactory – गन्ध

- Gustatory – स्वाद

- Tactile – स्पर्श

Delusion 

प्रमाणले गलत देखाए पनि व्यक्तिले दृढ रूपमा विश्वास गरिरहने false fixed belief लाई delusion भनिन्छ।

Example

प्रमाण नभए पनि:

«“सबैले मलाई निगरानी गरिरहेका छन्।”»

भनेर दृढ विश्वास गर्नु।

 VVI MCQs

Q1. WHO अनुसार mental health के हो?

A. Mental disease नहुनु

B. Stress नहुनु

C. Well-being को अवस्था

D. Physical fitness

Answer: C

Q2. Mental Health Policy कुन वर्ष?

A. 2048 BS

B. 2050 BS

C. 2053 BS

D. 2058 BS

Answer: C

Q3. HMIS code 92 कुन हो?

A. Psychosis

B. Anxiety

C. Depression

D. Alcohol

Answer: C

Q4. HMIS code 98 कुन हो?

A. Alcohol

B. Anxiety

C. Psychosis

D. Epilepsy

Answer: D

Q5. डोरीलाई सर्प देख्नु:

A. Hallucination

B. Delusion

C. Illusion

D. Sensation

Answer: C

Q6. बाहिरी stimulus नभए पनि आवाज सुन्नु:

A. Illusion

B. Hallucination

C. Delusion

D. Perception

Answer: B

Q7. False fixed belief:

A. Illusion

B. Hallucination

C. Delusion

D. Sensation

Answer: C

Q8. Sensation र Perception को सही सम्बन्ध:

A. Sensation = interpretation

B. Perception = reception

C. Sensation = receiving; Perception = interpreting

D. दुवै समान हुन्।

Answer: C

Short Questions

1. Define mental health according to WHO.

2. Write any five characteristics of a mentally healthy person.

3. Write the HMIS codes of mental health problems.

4. Define illusion, hallucination and delusion.

5. Differentiate sensation and perception.

Long Question

Define mental health. Explain the characteristics of a mentally healthy person and warning signals of poor mental health.

        ♡♡♡♡ Thank You ♡♡♡♡